\u0130nsan bazen gecenin sessizli\u011finde, bazen kalabal\u0131\u011f\u0131n ortas\u0131nda kendi i\u00e7ine d\u00f6n\u00fcp \u015fu soruyu soruyor: Ben ger\u00e7ekten neyim? Sahip oldu\u011fumu sand\u0131\u011f\u0131m bu beden, bu ak\u0131l, bu irade, bu hayat ger\u00e7ekten benim mi; yoksa bana bir s\u00fcreli\u011fine b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f bir emanet mi? \u201cHer \u015fey Allah\u2019a aitse ben neredeyim?\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce, insan\u0131n zihni bir yandan \u00fcrperiyor, bir yandan da hakikate yakla\u015fmak istiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu soru kuru bir felsefe sorusu de\u011fil; kullu\u011fumuzu, sorumlulu\u011fumuzu, d\u00fcnyadaki duru\u015fumuzu ve ahiret yolculu\u011fumuzu do\u011frudan ilgilendiren derin bir aray\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu mesele tasavvufun da kel\u00e2m\u0131n da kalbine dokunan bir mesele. \u0130nsan\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fcren taraf\u0131 da burada zaten: Bir yandan \u201cHer \u015fey Allah\u2019\u0131nd\u0131r\u201d deniyor, bir yandan \u201cSen sorumlusun\u201d deniyor. \u0130lk bak\u0131\u015fta \u00e7eli\u015fki gibi duruyor. Ama asl\u0131nda \u00e7eli\u015fki de\u011fil; bak\u0131\u015f katmanlar\u0131 farkl\u0131.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6nce en sa\u011flam yerden ba\u015flayal\u0131m: Evet, her \u015fey Allah\u2019\u0131nd\u0131r. M\u00fclk O\u2019nundur. Bedenimiz, akl\u0131m\u0131z, \u00f6mr\u00fcm\u00fcz, mal\u0131m\u0131z, sevdiklerimiz, hatta nefesimiz bile bize ait de\u011fildir; emanet olarak verilmi\u015ftir. Bu y\u00f6n\u00fcyle \u201cbenim\u201d dedi\u011fimiz her \u015fey asl\u0131nda ge\u00e7ici kullan\u0131m hakk\u0131d\u0131r.<\/strong> Bug\u00fcn var, yar\u0131n yok. Bu hakikati fark eden insan\u0131n kibri k\u0131r\u0131l\u0131r. \u201cBen yapt\u0131m, ben oldum, ben sahibim\u201d havas\u0131 da\u011f\u0131l\u0131r. Tasavvufun \u201cyokluk\u201d dedi\u011fi \u015fey \u00e7o\u011fu zaman tam burada ba\u015flar: Kulun, kendine ait m\u00fcstakil bir g\u00fc\u00e7 ve sahiplik vehminden vazge\u00e7mesi.<\/p>\n\n\n\n Ama buradan \u201c\u00f6yleyse ben hi\u00e7 yokum, yapt\u0131klar\u0131m\u0131n anlam\u0131 yok, sorumluluk da yok\u201d sonucu \u00e7\u0131kmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc sen mutlak ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir varl\u0131k de\u011filsin, ama Allah\u2019\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ek bir kulsun. Yani g\u00f6lge gibi, hayal gibi denilen \u015fey; \u201chi\u00e7 yoksun\u201d demek i\u00e7in de\u011fil, \u201ckendi ba\u015f\u0131na kaim de\u011filsin\u201d demek i\u00e7indir. Sen vars\u0131n ama varl\u0131\u011f\u0131n kendinden de\u011fil. Kudretin s\u0131n\u0131rl\u0131, iraden verilmi\u015f, \u00f6mr\u00fcn \u00f6d\u00fcn\u00e7, h\u00fckm\u00fcn kay\u0131tl\u0131. \u0130\u015fte kul olmak budur.<\/p>\n\n\n\n Burada \u00e7ok ince bir \u00e7izgi var. \u201cBen var\u0131m\u201d deyip b\u00fcy\u00fckl\u00fck taslamak insan\u0131 azd\u0131r\u0131r. \u201cBen yokum\u201d deyip sorumluluktan ka\u00e7mak da insan\u0131 bozar. Hakikat, ikisinin ortas\u0131nda durur: \u201cBen kulum.\u201d Kul ne ilaht\u0131r ne hi\u00e7tir. Kul, Rabbi taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015f, muhatap al\u0131nm\u0131\u015f, sorumlu tutulmu\u015f, de\u011fer verilmi\u015f bir varl\u0131kt\u0131r. Secde etmesi istenir ama a\u015fa\u011f\u0131lanmak i\u00e7in de\u011fil; hakikati bulmas\u0131 i\u00e7in. Sorumlu tutulur ama zul\u00fcm i\u00e7in de\u011fil; adalet i\u00e7in. Hesaba \u00e7ekilir ama ba\u015f\u0131bo\u015f olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in.<\/p>\n\n\n\n Kur\u2019an\u2019\u0131n ana \u00e7izgisi de budur: \u0130nsan ba\u015f\u0131bo\u015f b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f de\u011fildir. \u0130nsana ak\u0131l, vicdan, irade ve tercih alan\u0131 verilmi\u015ftir. Tam da bu y\u00fczden imtihan vard\u0131r. E\u011fer ger\u00e7ekten hi\u00e7bir h\u00fckm\u00fc olmayan, iradesi bulunmayan, tamamen hayal bir varl\u0131k olsayd\u0131k; emir, yasak, sevap, g\u00fcnah, t\u00f6vbe, cennet ve cehennem anlams\u0131z olurdu. Demek ki kulun bir c\u00fcz\u2019i iradesi, bir tercihi, bir y\u00f6neli\u015fi var. B\u00fcy\u00fck kudret Allah\u2019a ait; fakat kulun y\u00f6neli\u015fi de hesaba konu oluyor.<\/p>\n\n\n\n Tasavvufta ge\u00e7en \u201cfen\u00e2\u201d, \u201chi\u00e7lik\u201d, \u201cyokluk\u201d gibi ifadeleri de bu dengeyle anlamak gerekir. Bunlar \u015feriat\u0131 iptal etmek i\u00e7in s\u00f6ylenmi\u015f s\u00f6zler de\u011fildir. Bunlar nefsin gururunu k\u0131rmak, kulun haddini bilmesini sa\u011flamak i\u00e7indir. Ger\u00e7ek arif, \u201cben yokum\u201d deyip namaz\u0131 b\u0131rakmaz; tam tersine daha derin bir kullukla ya\u015far. \u201cHer \u015fey Allah\u2019\u0131n\u201d diyen biri emanete daha dikkatli olur, harama daha \u00e7ok sak\u0131n\u0131r, kul hakk\u0131ndan daha \u00e7ok korkar. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilir ki sahip de\u011fil emanet\u00e7idir.<\/p>\n\n\n\n \u015eunu da net s\u00f6ylemek laz\u0131m: \u201cMadem d\u00fcnyada asl\u0131nda yokuz, o halde yapt\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6nemi yok\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesi manevi bir s\u00f6z\u00fcn yanl\u0131\u015f kullan\u0131m\u0131d\u0131r. Bu, hakikat de\u011fil, nefsin kendine ka\u00e7\u0131\u015f yolu olabilir. \u0130nsan bazen sorumluluktan yorulunca felsefeye s\u0131\u011f\u0131n\u0131r. \u201cBen kimim ki?\u201d der, ama asl\u0131nda demek istedi\u011fi bazen \u201cBari \u00fczerimden y\u00fck kalks\u0131n\u201d olur. Oysa Allah kulunu y\u00fck alt\u0131nda ezmek i\u00e7in de\u011fil, istikamet vermek i\u00e7in sorumlu k\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n Peki nereye kadar sorumluyuz? G\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn yetti\u011fi yere kadar. Bilerek yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tercihlerden, ihmallerimizden, zulm\u00fcm\u00fczden, harama y\u00f6neli\u015fimizden, emaneti k\u00f6t\u00fc kullan\u0131\u015f\u0131m\u0131zdan sorumluyuz. Elimizde olmayan \u015feylerden de\u011fil. Kalbe gelen her vesveseden de\u011fil, onu besleyip eyleme \u00e7evirmekten sorumluyuz. Her \u015feyden de\u011fil, bize verilen alan i\u00e7inde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z tercihlerden sorumluyuz. Yani insan mutlak fail de\u011fildir ama tamamen mecbur da de\u011fildir. Ne cebir vard\u0131r ne s\u0131n\u0131rs\u0131z \u00f6zg\u00fcrl\u00fck. Kul, verilmi\u015f alan i\u00e7inde imtihandad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u0130mtihan d\u00fcnyas\u0131nda nas\u0131l hareket etmeliyiz sorusunun cevab\u0131 da burada a\u00e7\u0131l\u0131yor. \u00d6nce haddimizi bilerek. \u201cBen malik de\u011filim, emanet\u00e7iyim\u201d diyerek. Sonra da vazifemizi bilerek. Namaz, helal-haram, kul hakk\u0131, adalet, merhamet, iffet, do\u011fruluk, sab\u0131r, \u015f\u00fck\u00fcr\u2026 Bunlar teorik s\u00fcsler de\u011fil, kullu\u011fun yol haritas\u0131d\u0131r. Tasavvufun \u00f6z\u00fc de budur zaten: \u015eeriats\u0131z hakikat olmaz. Allah\u2019a yak\u0131nl\u0131k iddias\u0131, emirlerine ba\u011fl\u0131l\u0131kla do\u011frulan\u0131r. Dil \u201chi\u00e7im\u201d derken hayat \u201cben istedi\u011fimi yapar\u0131m\u201d diyorsa orada bir k\u0131r\u0131lma vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n S\u0131n\u0131r\u0131m\u0131z nedir? S\u0131n\u0131r\u0131m\u0131z kulluktur. Allah\u2019\u0131n helal dedi\u011fini helal, haram dedi\u011fini haram bilmek; kendimizi merkeze koymamak; insanlara zulmetmemek; nefsimizi ilahla\u015ft\u0131rmamak; ibadeti ihmal etmemek; tevbe kap\u0131s\u0131n\u0131 kapatmamak. Bir insan \u201cBen yokum\u201d diyorsa, bu onu daha al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fc, daha dikkatli, daha edepli yapmal\u0131. Yok e\u011fer onu umursamaz, da\u011f\u0131n\u0131k, \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz ve sorumsuz yap\u0131yorsa o s\u00f6z hakikat de\u011fil, yanl\u0131\u015f yorumdur.<\/p>\n\n\n\n \u0130nsan olarak biz neyiz? Topraktan yarat\u0131lm\u0131\u015f, ruhtan nasip verilmi\u015f, aciz ama k\u0131ymetli, s\u0131n\u0131rl\u0131 ama muhatap al\u0131nm\u0131\u015f, fan\u00ee ama ebedi yolculu\u011fa aday kullar\u0131z. Ne bir hi\u00e7iz ne de her \u015fey. Her \u015fey Allah\u2019t\u0131r demek ba\u015fka, Allah ile kul aras\u0131ndaki fark\u0131 kald\u0131rmak ba\u015fkad\u0131r. \u0130nanc\u0131n selameti i\u00e7in bu ayr\u0131m \u00e7ok \u00f6nemlidir. Allah H\u00e2lik\u2019tir, biz mahl\u00fbkuz. O Rab\u2019dir, biz kuluz. O mutlak varl\u0131kt\u0131r, biz verilmi\u015f varl\u0131\u011fa sahibiz. \u0130\u015fte denge burada.<\/p>\n\n\n\n Bu hakikati kalbe yerle\u015ftirmenin en g\u00fczel meyvesi \u015fudur: \u0130nsan ne gurura d\u00fc\u015fer ne de de\u011fersizlik \u00e7ukuruna. \u201cBen \u00e7ok b\u00fcy\u00fck biriyim\u201d demez. \u201cBen tamamen \u00f6nemsizim\u201d de demez. \u201cRabbimin kuluyum\u201d der. Bu s\u00f6z hem insan\u0131 yere indirir hem aya\u011fa kald\u0131r\u0131r. Hem terbiye eder hem huzur verir.<\/p>\n\n\n\n D\u00fcnyada nas\u0131l davranmal\u0131? Emanet bilinciyle, \u00f6l\u00e7\u00fcyle, ibadetle, tevazuyla, uyan\u0131kl\u0131kla. Ne d\u00fcnyay\u0131 mutlakla\u015ft\u0131rmal\u0131 ne d\u00fcnyay\u0131 bo\u015f vermeli. Ne kendini ilahla\u015ft\u0131rmal\u0131 ne kendini ink\u00e2r etmeli. Kul olarak ya\u015famal\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc mesele \u201cvar m\u0131y\u0131m yok muyum?\u201d sorusundan biraz daha derindir; mesele \u201cKimin kuluyum ve bu kullu\u011fu nas\u0131l ta\u015f\u0131yorum?\u201d sorusudur.<\/p>\n\n\n\n Son s\u00f6z \u015fu olsun: Kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 put yapan da kaybeder, kendini sorumsuz bir hayale \u00e7eviren de; \u00e7\u00fcnk\u00fc kul i\u00e7in as\u0131l denge, ne kendini mutlak g\u00f6rmekte ne de kendini ink\u00e2r etmekte, Allah\u2019\u0131n huzurunda yerini bilmektedir.<\/p>\n\n\n\n Rafet \u00c7A\u011eLAR<\/p>\n\n\n\n